راهنمای کامل بکاپ سایت
اگر سایت شما بخشی از کسبوکار یا فعالیت آنلاینتان است، احتمالاً تا به حال با این سوال مواجه شدهاید که «اگر سایت خراب شود یا اطلاعاتش پاک شود، چه میشود؟» حقیقت این است که هیچ سایت و هیچ سروری ۱۰۰٪ امن نیست و همیشه احتمال بروز خطا، هک، یا مشکل فنی وجود دارد. به همین دلیل بکاپ سایت یکی از مهمترین اقدامات برای محافظت از اطلاعات، محتوا و درآمد شما است. بکاپ بهمعنی تهیه یک نسخه پشتیبان از فایلها، دیتابیس و تنظیمات سایت است تا در صورت بروز هر مشکلی، بتوانید سایت را به سرعت به حالت قبل برگردانید.
در این مقاله کسبو به صورت ساده و کاربردی به شما توضیح میدهیم چرا بکاپ ضروری است، چه انواعی دارد، چه چیزهایی باید در بکاپ ذخیره شود، بهترین روشهای بکاپگیری، چطور مطمئن شویم بکاپ درست انجام شده و در نهایت چقدر باید هزینه کرد و چه استراتژیای مناسب است. اگر خودتان زمان یا دانش لازم برای انجام بکاپگیری را ندارید، میتوانید از خدمات پشتیبانی سایت کسبو استفاده کنید تا تیم متخصص ما، بکاپگیری و مدیریت پشتیبانگیری سایت شما را به صورت حرفهای انجام دهد.
آنچه در این مقاله میخوانید ...
بکاپ سایت چیست؟
بکاپ سایت یعنی تهیه یک نسخه پشتیبان از تمام اطلاعات سایت (فایلها، دیتابیس، تنظیمات و محتوا) تا در صورت بروز مشکل، بتوانید سایت را سریعاً به حالت قبل برگردانید. این کار مثل این است که از یک فایل مهم روی کامپیوترتان نسخه کپی داشته باشید تا اگر سیستم خراب شد، اطلاعاتتان از بین نرود. بکاپگیری بخشی از پشتیبانی سایت است؛ اگر میخواهید بدانید پشتیبانی سایت شامل چه مواردی میشود، مقاله پشتیبانی و مدیریت سایت را بخوانید.
چرا بکاپ سایت ضروری است؟
اگر سایت شما بکاپ نداشته باشد، حتی یک اتفاق کوچک میتواند باعث شود کل سایت از دسترس خارج شود یا اطلاعات مهم کاربران و مشتریان پاک شود. در این شرایط ممکن است مجبور شوید ساعتها یا حتی روزها برای بازگرداندن سایت از صفر وقت بگذارید و در نهایت اعتبار و درآمد سایتتان کاهش پیدا کند. به همین دلیل، بکاپ گرفتن یکی از پایهایترین و ضروریترین کارها در مدیریت سایت است. برای اینکه مطمئن شوید سایتتان همیشه سالم و بهروز است، میتوانید چکلیست نگهداری سایت وردپرسی را هم ببینید.
خطرات و تهدیدهای رایج که سایت را تهدید میکند
هک و نفوذ به سایت
هکرها ممکن است فایلها را پاک کنند، محتوای سایت را تغییر دهند یا بدافزار و کدهای مخرب وارد سایت کنند. در این شرایط، اگر بکاپ نداشته باشید، بازگرداندن سایت بسیار سخت و هزینهبر میشود و ممکن است حتی نتوانید سایت را به حالت قبل برگردانید.
خطای انسانی
بسیاری از مشکلات از یک اشتباه ساده شروع میشود؛ مثل حذف اشتباه یک فایل، پاک کردن دیتابیس، نصب افزونه ناسازگار یا ویرایش اشتباه کدها. در این مواقع بکاپ مثل یک کمک اضطراری عمل میکند و شما را از یک بحران بزرگ نجات میدهد.
خرابی سرور یا مشکل هاستینگ
سرورها ممکن است به دلایل مختلف دچار مشکل شوند؛ از خرابی سختافزاری و حملههای DDoS گرفته تا قطعی و اختلالهای موقت. اگر بکاپ نداشته باشید، ممکن است سایت برای همیشه از بین برود یا بازگرداندن آن بسیار دشوار شود.
بهروزرسانیهای خطرناک
آپدیت وردپرس، قالب یا افزونهها گاهی باعث ناسازگاری و بروز مشکل در سایت میشود. اگر قبل از آپدیت بکاپ نداشته باشید، ممکن است بعد از بهروزرسانی سایت بالا نیاید و مجبور شوید ساعتها زمان برای رفع مشکل صرف کنید.
انواع بکاپ سایت – کدام نوع مناسب شماست؟
برای اینکه بفهمیم چه نوع بکاپی برای سایت شما مناسب است، باید بدانیم بکاپها معمولاً به چند دسته تقسیم میشوند. هر کدام از این نوعها مزایا و کاربردهای خاص خود را دارند و بسته به نوع سایت و حجم اطلاعات، باید مناسبترین روش را انتخاب کنید.
بکاپ کامل
بکاپ کامل یعنی اینکه تمامی اطلاعات سایت شامل فایلها، دیتابیس و تنظیمات در یک نسخه پشتیبان ذخیره شود. این نوع بکاپ برای زمانی مناسب است که میخواهید مطمئن باشید در صورت بروز هر مشکلی، سایت دقیقاً همان حالت قبلی را بازیابی میکند. مزیت اصلی بکاپ کامل این است که فرآیند بازیابی ساده و سریع است و نیاز به ترکیب چند فایل بکاپ نیست، اما در عوض حجم زیادی دارد و نیاز به فضای ذخیرهسازی بیشتری دارد. معمولاً سایتهای بزرگ و مهم مثل فروشگاهها و سایتهای شرکتی، برای اینکه ریسک از دست رفتن اطلاعات را به حداقل برسانند، از بکاپ کامل استفاده میکنند.
بکاپ دیتابیس
بکاپ دیتابیس یعنی اینکه فقط اطلاعات داخل دیتابیس ذخیره شود. دیتابیس شامل نوشتهها، برگهها، نظرات، کاربران، سفارشها و تنظیمات افزونههاست و بهنوعی قلب سایت محسوب میشود. این نوع بکاپ حجم کمتری دارد و بازیابی آن سریعتر است، به همین دلیل برای سایتهایی که محتوا و اطلاعات کاربران اهمیت بیشتری دارد، بسیار مناسب است. با این حال، اگر فقط دیتابیس را بکاپ بگیرید و فایلهای سایت را نداشته باشید، پس از بازیابی ممکن است تصاویر، قالب و افزونهها ناقص یا از دست رفته باشند، بنابراین معمولاً بکاپ دیتابیس بهصورت ترکیبی با بکاپ فایلها استفاده میشود.
بکاپ فایلها
بکاپ فایلها شامل تمام فایلهای سایت مثل قالب، افزونهها، تصاویر و فایلهای آپلود شده است. این نوع بکاپ برای زمانی مناسب است که تغییرات زیادی در ظاهر سایت یا ساختار فایلها انجام دادهاید و میخواهید این تغییرات را ذخیره کنید. مزیت بکاپ فایلها این است که حجم آن معمولاً کمتر از بکاپ کامل است و میتوانید سریعتر فایلها را بازیابی کنید، اما بدون دیتابیس، محتوای سایت مثل نوشتهها و تنظیمات ذخیره نمیشود. به همین دلیل معمولاً بکاپ فایلها همراه با بکاپ دیتابیس استفاده میشود تا سایت بهصورت کامل بازیابی شود.
بکاپ افزایشی
بکاپ افزایشی بعد از اولین بکاپ کامل، فقط تغییرات جدید را ذخیره میکند. یعنی اگر یک مقاله جدید منتشر کردهاید، یک تصویر آپلود کردهاید یا یک تنظیمات جدید انجام دادهاید، فقط همین تغییرات در نسخههای بعدی ذخیره میشود. این روش باعث میشود حجم بکاپها بسیار کم شود و زمان بکاپگیری هم کوتاهتر شود. اما در عوض برای بازیابی کامل سایت، نیاز است که ابتدا بکاپ کامل و سپس تمام بکاپهای افزایشی بعد از آن را داشته باشید، در غیر این صورت بازیابی ناقص خواهد بود.
بکاپ تفاضلی
بکاپ تفاضلی هم بعد از بکاپ کامل انجام میشود، اما تفاوت آن با بکاپ افزایشی این است که تمام تغییرات از زمان بکاپ کامل تا لحظه فعلی در یک نسخه ذخیره میشود. یعنی اگر از زمان بکاپ کامل چندین تغییر انجام شده باشد، همه آنها در بکاپ تفاضلی موجود است. مزیت این روش این است که بازیابی راحتتر است و نیاز به چندین نسخه پشت سر هم ندارد، اما حجم آن نسبت به بکاپ افزایشی بیشتر است. معمولاً اگر میخواهید بین حجم ذخیرهسازی و سرعت بازیابی تعادل داشته باشید، بکاپ تفاضلی گزینه مناسبی است.
چه چیزهایی باید در بکاپ ذخیره شود؟
وقتی از بکاپ سایت صحبت میکنیم، منظور فقط گرفتن یک نسخه از کل سایت نیست؛ باید بدانید چه بخشهایی واقعاً حیاتی هستند و حتماً باید در بکاپ ذخیره شوند تا در صورت بروز مشکل، سایت بهصورت کامل بازیابی شود. در ادامه مهمترین بخشهایی که باید در بکاپ باشند را توضیح میدهم.
فایلهای سایت
فایلهای سایت شامل قالب، افزونهها، تصاویر، ویدیوها و هر فایلی است که در پوشههای وردپرس یا سیستم مدیریت محتوای شما قرار دارد. این فایلها ساختار ظاهری سایت را میسازند و بدون آنها سایت به درستی نمایش داده نمیشود. اگر فقط دیتابیس را بکاپ بگیرید اما فایلها را نداشته باشید، بعد از بازیابی ممکن است سایت شما به هم بریزد یا بخشهای زیادی نمایش داده نشود.
دیتابیس
دیتابیس قلب سایت است و شامل تمام اطلاعات مهم سایت میشود، مثل نوشتهها، صفحات، نظرات، کاربران، سفارشها، تنظیمات افزونهها و اطلاعات فرمها. اگر دیتابیس پاک شود یا خراب شود، حتی اگر فایلها را داشته باشید، محتوای سایت از بین میرود. بنابراین بکاپ دیتابیس یکی از مهمترین بخشهاست و باید بهصورت منظم انجام شود.
تنظیمات و فایلهای پیکربندی
فایلهای پیکربندی مثل wp-config.php در وردپرس یا فایلهای تنظیمات سرور، شامل اطلاعات مهمی مثل نام دیتابیس، نام کاربری، رمز عبور، و تنظیمات اتصال به سرور است. اگر این فایلها را نداشته باشید، حتی اگر فایلها و دیتابیس را داشته باشید، ممکن است سایت شما بالا نیاید یا به درستی کار نکند. پس این فایلها باید حتماً در بکاپ ذخیره شوند.
اطلاعات ایمیل و سرویسها (در صورت نیاز)
برخی سایتها از سرویسهای ایمیل، فرمهای تماس، یا سیستمهای خارجی مثل CRM و سرویسهای پرداخت استفاده میکنند. این اطلاعات ممکن است در دیتابیس یا در سرویسهای جدا ذخیره شود. اگر سایت شما به این سرویسها وابسته است، باید مطمئن شوید که اطلاعات مرتبط با آنها هم ذخیره میشود یا حداقل راه بازگردانی آنها مشخص باشد. بهعنوان مثال، اگر فرمهای تماس در یک سرویس خارجی ذخیره میشوند، بکاپ سایت به تنهایی کافی نیست و باید از آن سرویس هم نسخه پشتیبان داشته باشید.
بهترین روشهای بکاپ گرفتن (قدم به قدم)
برای بکاپ گرفتن چند روش رایج وجود دارد که بسته به نوع سایت، سطح دسترسی و بودجه شما میتوانید یکی یا ترکیبی از آنها را انتخاب کنید. در این بخش، روشهای پرکاربرد و امن را به صورت ساده و مرحلهبهمرحله توضیح میدهم.
۱) بکاپ از طریق هاست
بسیاری از شرکتهای هاستینگ گزینه بکاپگیری خودکار را در پنل هاست ارائه میدهند. این روش برای مبتدیها بسیار مناسب است چون نیاز به دانش فنی زیادی ندارد و معمولاً با چند کلیک انجام میشود. در این روش، شما میتوانید مشخص کنید بکاپ روزانه، هفتگی یا ماهانه گرفته شود و فایل بکاپ را دانلود کنید یا روی سرور ذخیره کنید. اما نکته مهم این است که بهتر است نسخه بکاپ را خارج از سرور اصلی هم ذخیره کنید، چون اگر خود هاست مشکل پیدا کند، ممکن است بکاپها هم از بین بروند.
۲) بکاپ از طریق وردپرس
اگر سایت شما وردپرسی است، در پنل وردپرس و بخش ابزارها یا افزونهها، گزینههایی برای بکاپگیری وجود دارد. بعضی از قالبها و پنلهای مدیریت هم این امکان را فراهم میکنند. این روش برای سایتهای کوچک و متوسط مناسب است و میتواند سریعترین راه برای بکاپ گرفتن باشد. اما باز هم باید توجه داشته باشید که بهتر است بکاپ را خارج از سایت ذخیره کنید و روی هاست یا فضای ابری نگه دارید.
۳) بکاپ با افزونههای معروف
برای وردپرس افزونههای زیادی وجود دارد که بکاپ را به صورت خودکار و منظم انجام میدهند. برخی از معروفترین افزونهها مثل UpdraftPlus، BackupBuddy، یا Duplicator هستند. این افزونهها معمولاً امکان تنظیم زمانبندی، ذخیره در فضای ابری (مثل Google Drive یا Dropbox)، و بازیابی آسان را فراهم میکنند. مزیت بزرگ این روش این است که حتی اگر سایت شما دچار مشکل شود، با همان افزونه میتوانید سایت را به سرعت بازگردانید.
۴) بکاپ با سرویسهای ابری (Google Drive / Dropbox)
یکی از بهترین روشها برای ذخیره بکاپ، استفاده از سرویسهای ابری است. شما میتوانید فایل بکاپ را روی Google Drive، Dropbox یا سایر سرویسهای ذخیرهسازی ابری ذخیره کنید. این روش مزیت زیادی دارد چون بکاپ شما خارج از سرور اصلی ذخیره میشود و در صورت بروز مشکل در هاست، همچنان نسخه پشتیبان در دسترس است. همچنین این روش برای تیمهایی که چند نفر روی سایت کار میکنند، بسیار مناسب است چون همه میتوانند به نسخه بکاپ دسترسی داشته باشند.
چطور مطمئن شویم بکاپ درست انجام شده؟
داشتن بکاپ مهم است، اما مهمتر از آن این است که مطمئن شویم بکاپ واقعاً قابل استفاده و سالم است. بسیاری از افراد بکاپ میگیرند اما وقتی به مشکل میخورند، متوجه میشوند بکاپ خراب بوده یا ناقص بوده است. در ادامه روشهای ساده و کاربردی برای اطمینان از درست بودن بکاپ را توضیح میدهم.
بررسی حجم و تاریخ بکاپ
اولین کار این است که به حجم فایل بکاپ و تاریخ آن نگاه کنید. اگر بکاپ خیلی کوچک باشد، احتمال دارد فایلها یا دیتابیس کامل در آن ذخیره نشده باشد. همچنین اگر تاریخ بکاپ قدیمی باشد، ممکن است اطلاعات جدید شما در آن وجود نداشته باشد. به همین دلیل بهتر است همیشه یک بکاپ جدید و بهروز داشته باشید و حجم آن را با بکاپهای قبلی مقایسه کنید.
تست Restore روی محیط آزمایشی
یکی از بهترین روشها برای اطمینان از سالم بودن بکاپ این است که آن را روی یک محیط آزمایشی یا یک دامنه تست نصب کنید. این کار باعث میشود مطمئن شوید فایلها، دیتابیس و تنظیمات به درستی بازیابی میشوند و سایت به حالت قبل برمیگردد. اگر در این مرحله مشکلی دیده شد، میتوانید قبل از وقوع بحران، روش بکاپگیری را اصلاح کنید.
بررسی لاگها و گزارشها
اگر از افزونه یا سرویس بکاپ استفاده میکنید، معمولاً گزارشهایی از وضعیت بکاپها وجود دارد. در این گزارشها میتوانید ببینید بکاپ با موفقیت انجام شده یا خطا رخ داده است. بررسی لاگها به شما کمک میکند متوجه شوید آیا در زمان بکاپگیری مشکلی وجود داشته یا فایلهای خاصی به دلایل مختلف ذخیره نشدهاند.
دریافت گزارش موفقیت/خطا
بسیاری از افزونهها و سرویسهای بکاپ امکان ارسال ایمیل یا اعلان درباره موفقیت یا شکست بکاپ را دارند. فعال کردن این گزینه باعث میشود هر بار بکاپ گرفته میشود، شما یک گزارش دریافت کنید و اگر مشکلی پیش آمد سریعاً مطلع شوید. این کار مخصوصاً برای سایتهای مهم و پر ترافیک بسیار کاربردی است.
فرکانس و زمان مناسب بکاپگیری
یکی از مهمترین سوالهایی که کاربران مبتدی همیشه میپرسند این است که چند وقت یکبار باید بکاپ بگیریم؟ پاسخ این سوال بستگی به نوع سایت، میزان تغییرات روزانه و اهمیت اطلاعات دارد. اگر بکاپ خیلی کم گرفته شود، ممکن است اطلاعات مهم از دست برود و اگر خیلی زیاد گرفته شود، فضای ذخیرهسازی و هزینهها افزایش پیدا میکند. در ادامه یک راهنمای ساده و عملی برای تعیین زمان مناسب بکاپگیری ارائه میدهم.
روزانه، هفتگی، ماهانه؟
اگر سایت شما بهصورت روزانه محتوا منتشر میکند یا تراکنشهای مالی دارد، بهتر است بکاپ دیتابیس روزانه گرفته شود تا اطلاعات جدید از بین نرود. برای سایتهای معمولی مثل وبلاگهای شخصی که روزانه تغییر زیادی ندارند، بکاپ هفتگی یا حتی دو هفته یکبار میتواند کافی باشد. برای سایتهای فروشگاهی یا سایتهایی که سفارش، ثبتنام یا تغییرات زیادی دارند، معمولاً ترکیبی از بکاپ روزانه برای دیتابیس و بکاپ هفتگی برای فایلها بهترین انتخاب است.
برنامهریزی بر اساس نوع سایت
سایتهای فروشگاهی: چون هر روز سفارش و اطلاعات مشتریان تغییر میکند، بهتر است بکاپ دیتابیس روزانه یا حتی چند بار در روز گرفته شود و بکاپ کامل هفتهای انجام شود.
سایتهای خبری و بلاگها: اگر روزانه چند مطلب منتشر میکنید، بکاپ دیتابیس روزانه و بکاپ فایلها هفتگی مناسب است.
سایتهای شخصی یا نمونهکار: چون تغییرات کمتر است، بکاپ هفتگی یا ماهانه معمولاً کافی است.
نمونه برنامه بکاپ برای سایتهای مختلف
برای اینکه بهتر متوجه شوید، یک برنامه ساده و عملی برای سه نوع سایت را مثال میزنم:
- سایت فروشگاهی: بکاپ دیتابیس هر ۱۲ ساعت، بکاپ کامل هفتهای
- سایت خبری: بکاپ دیتابیس روزانه، بکاپ فایلها هفتهای
- سایت شخصی: بکاپ کامل دو هفته یکبار یا ماهانه
هزینه و استراتژی بکاپ
بکاپ گرفتن میتواند از نظر هزینه کاملاً متفاوت باشد و بسته به اینکه از چه روش و سرویسهایی استفاده کنید، هزینهها ممکن است کم یا زیاد شود. هدف این بخش این است که شما بدانید برای بکاپگیری باید چه چیزهایی را هزینه کنید و چگونه یک استراتژی مناسب انتخاب کنید تا هم امنیت سایت حفظ شود و هم هزینهها کنترل شود.
هزینههای معمول بکاپ سایت
هزینه بکاپ سایت معمولاً شامل چند بخش است:
اولین هزینه مربوط به فضای ذخیرهسازی است، یعنی جایی که بکاپها را نگه میدارید. اگر از هاست خودتان استفاده کنید، ممکن است فضای اضافی رایگان یا با هزینه کم داشته باشید، اما اگر از سرویسهای ابری مثل Google Drive یا Dropbox استفاده کنید، با افزایش حجم بکاپها ممکن است نیاز به خرید فضای بیشتر پیدا کنید.
دومین هزینه مربوط به ابزار یا افزونه بکاپ است. برخی افزونهها نسخه رایگان دارند اما امکانات محدود، و نسخه پولی آنها قابلیتهای بیشتری مثل زمانبندی دقیق، ذخیرهسازی ابری و پشتیبانی ارائه میدهد.
سومین هزینه ممکن است مربوط به زمان و نیروی انسانی باشد؛ یعنی اگر شما خودتان این کار را انجام ندهید و یک فرد یا شرکت برای شما بکاپگیری و مدیریت بکاپ را انجام دهد، هزینه خدمات هم به هزینهها اضافه میشود.
انتخاب استراتژی مناسب (۳-۲-۱ Backup و …)
یکی از بهترین و رایجترین استراتژیها برای بکاپ، قانون ۳-۲-۱ Backup است. این قانون میگوید:
۱) حداقل ۳ نسخه بکاپ داشته باشید،
۲) این نسخهها روی ۲ نوع رسانه مختلف ذخیره شوند (مثلاً روی هاست و روی فضای ابری)،
۳) حداقل ۱ نسخه خارج از سرور اصلی باشد.
این استراتژی باعث میشود اگر یکی از نسخهها خراب شود یا سرور دچار مشکل شود، هنوز نسخههای دیگری برای بازیابی داشته باشید.
پیشنهاد بهترین گزینههای رایگان و پولی
برای سایتهای کوچک و مبتدی، معمولاً بهترین گزینه این است که از بکاپ خودکار هاست استفاده کنید و یک نسخه از بکاپ را روی Google Drive یا Dropbox ذخیره کنید. این روش هم ساده است و هم هزینه زیادی ندارد. اگر سایت شما مهم و پر ترافیک است یا اطلاعات حساس دارد، بهتر است از سرویسهای پولی و حرفهای استفاده کنید که امکانات بیشتری مثل رمزگذاری، زمانبندی دقیق، گزارشگیری و پشتیبانی دارند. این سرویسها معمولاً برای سایتهای فروشگاهی یا سازمانی مناسبتر هستند.
جمعبندی
بکاپ سایت یک اقدام ضروری و غیرقابل چشمپوشی است که در برابر هک، خطای انسانی، خرابی سرور و مشکلات بهروزرسانی، از اطلاعات و سرمایه شما محافظت میکند. بهترین روش بکاپگیری، ترکیبی از بکاپ کامل، بکاپ دیتابیس و بکاپ فایلهاست و باید به صورت منظم انجام شود. همچنین نگهداری چند نسخه بکاپ، ذخیره آنها خارج از سرور اصلی و تست دورهای بکاپ، از مهمترین نکات مدیریت بکاپ است. اگر سایت شما تغییرات زیادی دارد، بکاپ روزانه یا چند بار در روز ضروری است و اگر سایت کمتر تغییر میکند، بکاپ هفتگی یا ماهانه کافی خواهد بود.
در نهایت، با انتخاب یک استراتژی مناسب مثل قانون ۳-۲-۱ و استفاده از سرویسهای ابری، میتوانید امنیت سایت را بالا ببرید و از ضررهای احتمالی جلوگیری کنید. اگر میخواهید همین امروز امنیت سایتتان را بالا ببرید، پیشنهاد میکنم یک بکاپ کامل از سایت بگیرید و آن را در یک فضای ابری مثل Google Drive ذخیره کنید. اگر قصد سپردن بکاپگیری به یک تیم حرفهای دارید، میتوانید راهنمای انتخاب شرکت پشتیبانی سایت وردپرسی را بخوانید تا یک تیم مطمئن انتخاب کنید.
مونا داوری
سلام! من مونا داوری هستم، عاشق تولید محتوا و دنیای سئو. هدفم اینه که با کلمات، تجربهای مفید و جذاب برای شما بسازم و به سایتها کمک کنم دیده بشن.